Bedankt!?!.....denk ik...

Zelden heb ik me weer zo jong gevoeld als de afgelopen dagen, het leek wel alsof ik terug was op de middelbare school en de examenperiode op het punt stond te beginnen. Maar niets was minder waar. Ik ben reeds 23 jaar van school en de ‘beproeving’ waar we voor stonden behelsde niet anders dan een presentatie te geven van waar iedere KEB-deelnemer momenteel staat in zijn ontwikkeling tot zelfstandig ondernemer.

Voor mijn eigen situatie had ik een duidelijke afweging gemaakt. Ik kon kiezen om ofwel het beelddenken een prominente rol in mijn presentatie te laten hebben (en het risico te lopen dat het verder alleen nog maar daarover zou gaan), of ik kon me richten op hoe ik mijn bedrijf wilde inrichten en welke diensten ik zou gaan aanbieden. Ik koos voor het laatste, maar gaf de panelleden vooraf een pagina of negen ondersteunende tekst mee ter voorbereiding.

Dinsdagmiddag, 15.48. slechts een paar minuten later dan gepland kon ik aan mijn presentatie beginnen. In de zaal niet alleen de beide panelleden, maar ook twee leden van ‘Taskforce 5’, waarbij ‘Queen V.’ zelfs speciaal van huis van huis was gekomen om mijn presentatie te beluisteren. Als dank vroeg ik haar om het commentaar van het panel in steekwoorden voor me te notuleren.

En dan ben je klaar met je presentatie en verkeer je in afwachting van datgene wat gezegd gaat worden. Al snel bleek ik toch een verkeerde keuze gemaakt te hebben. Het hele beelddenken intrigeert mensen zo dat je er niet omheen kunt er meer aandacht aan te besteden. Bovendien had het panel de begeleidende tekst met de titel ‘De gedachte en filosofie achter…’ opgevat als een begin van een businessplan. Misverstandje dus, want als ik het als zodanig had bedoeld had ik het wel in een businessplan-format gegoten en het ook zo’n naam meegegeven.

Bonuspunt was wel dat het panel in zag dat mijn dienstverlening onderscheidend is. Dat dan gelukkig weer wel. Niet dat ik dat niet zelf ook al had gemerkt, maar het is toch mooi meegenomen als andere ondernemers dat ook erkennen en er ook zo tegenaan kijken. Dat geeft de burger weer moed.

Een merkwaardige discussie ontspon zich een paar minuten later. Ik gaf in mijn presentatie aan dat ik het tekstschrijven als apart onderdeel van mijn bedrijf wilde positioneren, omdat het haaks staat op mijn andere bedrijfsactiviteiten van bedrijfsondersteuning, interim management en coaching. Tekstschrijven pas niet goed in dat rijtje, en het daarbij noemen roept alleen maar vragen op. En vragen oproepen is niet handig als je serieus en betrouwbaar wilt overkomen. En dus moet het apart, ik moet alleen nog bedenken hoe dan precies.
De discussie ontspon zich voornamelijk over de opmerking van een van de panelleden dat ik het tekstschrijven wellicht beter als binnenkomer kon gebruiken. Mijn reactie daarop was dat ik, eenmaal bekend als tekstschrijver, erg veel extra moeite zou moeten doen om òòk als adviseur of coach serieus genomen te worden. Andersom zou eventueel wel kunnen werken. Eerst als coach of als interimmer of als coach ergens binnen komen en dan laten weten dat ik eventueel óók met het schrijven van bedrijfsteksten van dienst kan zijn. Na nog wat heen en weer gepraat moest het panel toch bekennen dat ik waarschijnlijk gelijk had.

Na nog een paar clichés, zoals het feit dat het belangrijk is om een potentiële klant te laten weten wat je in het verleden zoal aan ervaring hebt opgedaan, zat de tijd erop. Eenmaal thuis besloot ik er eerst maar eens een nachtje over te slapen alvorens tot een oordeel te komen wat ik nu van deze exercitie geleerd had. En nu is dat nachtje voorbij.

Heb ik wat geleerd gisteren? Welzeker. Het heeft me in elk geval gesterkt in mijn idee dat ik op de juiste weg ben. Ik heb een goed idee in handen en ben er tevens sterker van overtuigd geraakt dat ik voor een aantal ondernemers duidelijk een verschil kan maken. Na deze eerste presentatie is het nu zaak om te gaan werken aan de financiële onderbouwing. Daar heb ik een paar weken de tijd voor, en daarna volgt weer een presentatie voor alleen dàt onderdeel van mijn plannen.
Een ander leerpunt is dat het bedroevend gesteld is met de humor. Leren ze je eerst dat er in elke presentatie een uitsmijter moet zitten, gééf je ze vervolgens niet één maar twee uitsmijters, dan moet je eerst uitleggen wat een gebakken ei in je presentatie doet. Pas dan wordt het begrepen. Humor is prima, maar het moet dan wel overduidelijk en minder subtiel worden gebracht.
Tot slot het beelddenken. Dat moet er òf helemaal uit, òf slechts subtiel vermeld worden bij training en coaching. Dat ik technieken daarvan ook gebruik bij management, coaching en begeleiding zal een ondernemer waarschijnlijk volstrekt koud laten. Als het een rol blijkt te (kunnen) spelen is het op dat moment vroeg genoeg om er over te beginnen.

18-03-09

Deel 7: Het fenomeen beelddenken, een aantal definities

Als we het begrip beelddenken wat nader willen onderzoeken zijn er veel definities te vinden die, geschreven vanuit soms zeer verschillende disciplines, elkaar redelijk aanvullen en een breder licht laten schijnen op het fenomeen. De meeste definities gaan wederom uit van het kind in de schoolgaande leeftijd maar geven ons toch een heel aantal bruikbare handvaten waarop we verder kunnen bouwen.

“Beelddenken kan omschreven worden als ruimtelijk denken, een simultaan (gelijktijdig), non-verbaal denken. Het wordt ook een abstract visueel, synergetisch (samenwerkend, elkaar versterkend) of soms haptisch (tast) denken genoemd. Het is een geheel andere, vaak creatievere manier van denken, waarbij verschillende zintuigen gebruikt worden. Visualisatie is er daar een van, maar ook ruiken, voelen en horen maken er deel van uit. De term beelddenken is dus enigszins misleidend en ook beperkend, omdat het alleen aan beelden doet denken.”

G. Bromberger, 2004 in ´De kracht van beelddenken. Een creatieve manier om koers te bepalen voor individu, team en organisatie´



“ Beelddenken is een vorm van denken die iedereen zolang men jong is gebruikt. Het is denken in beelden en handelingen, een beweeglijk omgaan met de werkelijkheid, die men (gewoonlijk) rond het vijfde, zesde jaar loslaat ten gunste van het zogenaamde begripsdenken.”
Nel Ojemann 1987


“Beelddenkers zijn individuen die denken in beelden in plaats van in woorden.
Hun hersenen zijn anders georganiseerd dan bij de woorddenkers. Ze leren ook beter visueel dan auditief, en als het klikt blijft het geleerde permanent aanwezig.
Ze leren iets als geheel en moeten eerst het grote beeld zien voordat zij de details kunnen opnemen.
Linda Kreger Silverman Ph.D in ´Omgekeerd Briljant´ 2005


“Beelddenkers ordenen hun wereld bij voorkeur met niet-talige middelen. Ze zien beelden van situaties en gebeurtenissen, waarin meerdere zaken tegelijkertijd zichtbaar worden.”

www.thuisonderwijs.net/beelddenken/beelddenken-studiedag-1996-verslag.rtf



“Beelddenkers staan door hun andere manier van denken heel anders in het leven. Soms zo opmerkelijk anders, dat hun gedrag opvalt of stoort. Hun speciale manier van leren en denken wordt vaak niet onderkend of naar waarde geschat.
Noemenswaardig is dat iedere beelddenker anders (beeldend) denkt, maar wat alle beelddenkers gemeen hebben is dat het een denken met weinig of zelfs zonder taal is. “
www.thuisonderwijs.net/beelddenken/beelddenken-studiedag-1996-verslag.rtf


“Beelddenkers denken volgens een oorspronkelijk denkproces waarbij visuele, auditieve en zintuiglijke informatie gelijktijdig wordt verwerkt. Zij nemen fysionomisch waar, dit is waarnemen met zintuigen en niet door kennis……Bij Beelddenkers moet de verbaal binnenkomende informatie worden omgezet in beelden, en deze beelden moeten weer worden omgezet in woorden.”
Anneke Bezem en Marion van Coolwijk in ´Beelddenken in de praktijk´ 2003

19-05-08III

Deel 6: Het fenomeen beelddenken, begripsdenken versus beelddenken

Zoals we gezien hebben, bestaat de term ‘beelddenken’ al tientallen jaren. Ze is afkomstig van de Haagse logopediste Maria J. Krabbe (1889 -1965), die in de jaren dertig met de theorie kwam dat er mensen zijn die in beelden denken in plaats van in taal. Krabbe constateert dat een aantal kinderen uit haar praktijk anders communiceren. Bovendien stelt ze vast dat er een discrepantie is tussen hun taalvaardigheid en hun vaardigheden op andere terreinen. Ze noemt dit fenomeen beelddenken, en omschrijft het in eerste instantie als ‘een denken in beelden en gebeurtenissen’. Dit in tegenstelling tot begripsdenken dat een denken in woorden en begrippen is.
Het nieuwe aan de ideeën van Krabbe was, dat ze veronderstelde dat het onderscheid tussen beelddenken en begripsdenken een verklaring kon bieden voor de door haar geobserveerde problemen. Kinderen die denken in beelden, zouden dus niet zomaar dom, lui of ongeconcentreerd zijn. Ze hebben slechts moeite met het opnemen en verwerken van talige informatie.

Als Nel Ojemann in het midden van de jaren '50 het boek van Krabbe leest, besluit zij onderzoek te gaan doen naar beelddenken. Zo zoekt zij o.a. naar een instrument om beelddenkers op te sporen. Dat instrument vindt zij in het Wereldspel. Een spel met diverse gekleurde blokjes waarmee een dorp gebouwd moet worden. Aan de manier waarop iemand dat doet is door een getraind persoon o.a. af te leiden of die iemand sterk visueel is ingesteld.

Sinds Krabbe en Ojemann hebben diverse mensen zich inmiddels met het fenomeen beelddenken bezig gehouden en zijn er diverse boeken en studies over beelddenken verschenen. De voornaamste daarvan zijn steeds gericht op kinderen in de schoolgaande leeftijd en, helaas, nog maar weinig op volwassen beelddenkers. Toch kunnen we uit de gedane studies een heel aantal conclusies door trekken naar de wereld van de volwassenen.

19-05-08II

Deel 5: Het fenomeen beelddenken, leren

Welk probleem we krijgen ook in het leven krijgen voorgeschoteld, hoe we dan ook denken, welke taak we moeten zien te klaren of welke eigenschap ook aan welke hersenhelft wordt toebedeeld, de jonge hersenen moeten, voor ze er überhaupt aan toe zijn, nog heel veel leren. En dat doen we, per definitie, op school.
In deel 4 hebben we het over verschillende manieren van denken gehad, maar als we naar het leerproces kijken, valt meteen op dat er twee heel verschillende leerstijlen zijn, een verbale en een non-verbale.
Verbale begripsvorming, ofwel begripsdenken, betekent denken met woorden en de klanken van de woorden en zit dus meer in de linker hersenhelft.
Non-verbale begripsvorming daarentegen, het beelddenken dus, betekent denken in beelden van begrippen of ideeën, zit dus meer in de rechter hersenhelft.

Begripsdenken is lineair. Het volgt de structuur van de taal. Iemand die er gebruik van maakt, vormt in gedachten, woord voor woord de zinnen. Deze manier van denken gebeurt met ongeveer dezelfde snelheid als spreken. Iemand die normaal spreekt, produceert ongeveer 150 woorden per minuut, oftewel 2,5 woord per seconde.
Beelddenken is evolutionair. Dat wil zeggen dat het beeld, dat de beelddenker voor zich ziet, ‘groeit’ naarmate het denkproces begrippen toevoegt. Deze manier van denken gaat veel sneller, vermoedelijk zelfs duizenden malen sneller, dan het begripsdenken.

Het zetten van deze stap is een lastige. Niemand staat er vaak bij stil hoe hij, of zij, nu eigenlijk denkt, en al helemaal niet dat er ook nog mensen zijn die het radicaal ánders doen. Als referentie gebruik je tenslotte steeds hoe het bij jezelf werkt. Toch is ook deze materie geen wet van ‘Meden en Perzen’ noch een kwestie van zwart/wit. De meesten van ons gebruiken namelijk beide stijlen door elkaar. Ze hebben een sterke voorkeur voor de ene of voor de andere stijl, maar beide stijlen zijn in elk van u aanwezig. Voor dagdromen bijvoorbeeld, of het terugdenken aan die heerlijke vakantie in de Provence, zult u eerder geneigd zijn om in beelden te denken. Als u bijvoorbeeld een probleem moet oplossen met een debiteur die maar niet wil betalen, zult u echter eerder kiezen voor de verbale manier, al dan niet hardop. LOL
Voor een select groepje echter is de keus niet zozeer welke stijl ze willen gebruiken, voor hen bestaat de wereld voor het grootste deel uit ‘plaatjes’. En over hen wil ik het vooral met u hebben.

Belangrijk hierbij is om ook nog op te merken dat, om het verhaal luchtig te houden, we uitgaan van gemiddelden. Als je begripsdenkers en beelddenkers als tegenovergestelden van hetzelfde spectrum beschouwt zijn, in het grote gebied tussen daartussen, vele varianten en mengvormen mogelijk. Niemand is tenslotte 100% het een of het ander. Daarvoor zijn mensen te uniek en onderling te verschillend. Om het verhaal niet al te ingewikkeld te maken, gaan we daarom niet al te veel in op de diverse gradaties en beperken we ons meer tot wat algemeen te zeggen valt. In dit verhaal gaat het tenslotte om het fenomeen dat ik wil overbrengen en niet over specifieke gevallen.

19-05-08

Deel 3: Het fenomeen beelddenken, de linker- en rechter hersenhelft

Maar laten we even terugkeren naar de tweedeling tussen de linker- en rechter hersenhelft.

Links staat voor:
Analyse, logica, volgorde, lijnen, tijd, woorden en regeltjes

Rechts staat voor:
Ruimtelijk inzicht, ritme, afbeeldingen, kleur, 3D, verbeelding, dagdromen, zintuiglijke waarneming

Op zich is dit natuurlijk allemaal heel leuk om te weten, maar het zegt nog weinig. Als de mens alleen maar een linker of een rechter hersenhelft zou bezitten zou onze wereld er op een heel andere manier uitzien. Al hoeft het hebben van maar één hersenhelft niet automatisch het verlies van een aantal vaardigheden te betekenen. Onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat de hersenen heel goed in staat zijn om verlies op de ene plaats, op een andere plaats te compenseren. Ook blijkt dat een gebiedje dat de één bijvoorbeeld voor de ene taak gebruikt, in een andere hersenstructuur, opeens een dubbele functie blijkt te kunnen hebben. Maar voor dit verhaal is het makkelijker om er vanuit te gaan dat beide hersenhelften functioneren en met elkaar kunnen communiceren en samenwerken. Want als ze dat kunnen, kan het brein doen waar het zo goed in is: denken.

11-05-08

Deel 2: Het fenomeen beelddenken, het menselijk brein

Het menselijke brein, het meest mysterieuze en meest fantastische orgaan van het menselijk lichaam. Bijna twee kilo materie waarin miljoenen verbindingen bepalen wie we zijn, wat we horen en zien, wat we doen, en wat we denken en wat we zeggen. Onze hersenen worden, in tegenstelling tot vele lagere diersoorten, bij de geboorte niet kant en klaar afgeleverd. Dat komt omdat de hoeveelheid informatie die nodig zou zijn om alle complexe hersenstructuren volledig te beschrijven veel te groot is om in onze genen vast te leggen. Daarnaast speelt ook een grote rol dat de mens, als geen ander, in staat is om zijn hele leven te blijven leren en zich verder te ontwikkelen. Bij de geboorte krijgen we een set basisvaardigheden mee, onze persoonlijke aanleg, maar moeten daarna nog heel veel vaardigheden aanleren. Deels door ervaring en deels door scholing. En om al die nog aan te leren vaardigheden te kunnen registreren en op te slaan is in onze hersenen een enorme opslagcapaciteit beschikbaar.

De wetenschap is al eeuwen bezig te doorgronden hoe onze menselijke computer werkt. En in die eeuwen zijn er theorieën ontstaan en weer ontkracht, nieuwe theorieën ontstaan en verder uitgewerkt. Maar ondanks al die jaren van onderzoek weten we nog steeds niet precies hoe het daarboven allemaal precies werkt. We weten bijvoorbeeld wel ongeveer wel hoe het centrale zenuwstelsel werkt, maar nog steeds niet precies wat ervoor zorgt dat de ene herinnering tachtig jaar later nog steeds is op te halen en de andere al na een week schijnt te zijn verdwenen. Vast staat in ieder geval dat onze hersenen tot verbluffende zaken in staat zijn. Zo kunnen we niet alleen relatief ingewikkelde problemen oplossen maar ook steeds nieuwe dingen leren en die ruim tachtig jaar onthouden.
Toch is het opvallend te noemen dat, naar schatting, 90 procent van onze acties en reacties wordt gestuurd door ons onbewuste geheugen. Om ons bijvoorbeeld dagelijks door het drukke verkeer van en naar de zaak te kunnen bewegen, hebben we geleerd om automatisch te schakelen, te sturen en, ook bepaald niet onbelangrijk, tijdig te remmen. Op het moment dat we achter het stuur kruipen treedt die reflex in werking. En ook veel andere processen worden onbewust aangestuurd, zoals uw ademhaling, uw hartslag, het knipperen van uw ogen en het reguleren van uw lichaamstemperatuur.

De meest voorkomende beschrijving van het menselijke denk- en handelingsvermogen geschiedt aan de hand van de tweedeling in een linker en rechter hersenhelft, waarbij elk deel verantwoordelijk is voor een aantal taken. De samenwerking tussen de beide hersenhelften, aangestuurd door de hersenbalk (het Corpus Colossum) bepaalt hoe, en hoe goed die taken kunnen worden uitgevoerd.
Met de opkomst van nieuwe technieken en digitale mogelijkheden, zoals de MRI, zijn wetenschappers in staat om een kijkje te nemen in de hersenen terwijl ze druk aan het werk zijn. Dat levert verrassende inzichten en veel nieuwe kennis op. Vooral over welke gebieden van de hersenen gebruikt worden voor welke taken en ook over de grote verschillen die er onderling zijn. Niet alleen tussen mannen en vrouwen, maar ook tussen mensen onderling. Studie op mensen met een hersenafwijking of een defect in de hersenen levert weer heel andere inzichten op, zeker zodra die vergeleken worden met uitslagen van ‘gezonde mensen’.

Gebleken is inmiddels wel dat geen twee mensen helemaal gelijk zijn. Elk mens heeft tenslotte, buiten een bepaalde hoeveelheid basismateriaal, een uniek uitgangspunt van waaruit de verdere hersenstructuren zullen worden opgebouwd. Hoe dat opbouwen gebeurt wordt in grote mate bepaald door aanleg, opleiding, ervaringen en soms, puur toeval of domme pech.

10-05-08

Deel 1: Het fenomeen beelddenken, een stukje geschiedenis

Ik kwam voor het eerst in aanraking met het fenomeen beelddenken tijdens een loopbaanheroriëntatie die ik deed in Delft in 2000, en sindsdien heeft het fenomeen me nooit meer losgelaten.
Er zijn verschillende definities van het begrip beelddenken in omloop. Zo omschrijft Bromberger in zijn uitgave ´De kracht van beelddenken. Een creatieve manier om koers te bepalen voor individu, team en organisatie´ uit 2004 het als volgt:


´Beelddenken kan omschreven worden als ruimtelijk denken, een simultaan (gelijktijdig), non-verbaal denken. Het wordt ook een abstract visueel, synergetisch (samenwerkend, elkaar versterkend) of soms haptisch (tast) denken genoemd. Het is een geheel andere, vaak creatievere manier van denken, waarbij verschillende zintuigen gebruikt worden. Visualisatie is er daar een van, maar ook ruiken, voelen en horen maken er deel van uit. De term beelddenken is dus enigszins misleidend en ook beperkend, omdat het alleen aan beelden doet denken.´

Beelddenken werd als eerst benoemd door de Haagse logopediste Maria J. Krabbe (1889 -1965), die in de jaren dertig met de theorie kwam dat er mensen zijn die in beelden denken in plaats van in taal. Krabbe constateert dat een aantal kinderen uit haar praktijk anders communiceren. Bovendien stelt ze vast dat er een discrepantie is tussen hun taalvaardigheid en hun vaardigheden op andere terreinen. Ze noemt dit fenomeen beelddenken, en omschrijft het in eerste instantie als ‘een denken in beelden en gebeurtenissen’. Dit in tegenstelling tot begripsdenken dat een denken in woorden en begrippen is.
Het nieuwe aan de ideeën van Krabbe was, dat ze veronderstelde dat het onderscheid tussen beelddenken en begripsdenken een verklaring kon bieden voor de door haar geobserveerde problemen. Kinderen die denken in beelden, zouden dus niet zomaar dom, lui of ongeconcentreerd zijn. Ze hebben slechts moeite met het opnemen en verwerken van talige informatie.
Als Nel Ojemann (1914-2003) in het midden van de jaren '50 het boek van Krabbe leest, besluit zij onderzoek te gaan doen naar beelddenken. Zo zoekt zij o.a. naar een instrument om beelddenkers op te sporen. Dat instrument vindt zij in het Wereldspel. Een spel met diverse gekleurde blokjes waarmee een dorp gebouwd moet worden. Aan de manier waarop iemand dat doet is door een getraind persoon o.a. af te leiden of die iemand sterk visueel is ingesteld. Haar definitie, uit 1987, luidt als volgt:
´Beelddenken is een vorm van denken die iedereen zolang men jong is gebruikt. Het is denken in beelden en handelingen, een beweeglijk omgaan met de werkelijkheid, die men (gewoonlijk) rond het vijfde, zesde jaar loslaat ten gunste van het zogenaamde begripsdenken.

Sinds Krabbe en Ojemann hebben diverse mensen zich inmiddels met het fenomeen beelddenken bezig gehouden en zijn er diverse boeken en studies over beelddenken verschenen, maar tot op heden is er nog geen duidelijke verklaring gevonden waarom beelddenkers de overstap van beeld- naar begripsdenken niet, of niet volledig maken. Bovendien is het fenomeen nog veel te weinig bekend onder het grote publiek, en dat is jammer. Bedrijven en organisaties zouden namelijk enorm kunnen profiteren van de unieke gaven en kwaliteiten van beelddenkers. Hun unieke manier van denken, van het benaderen van problemen en uitdagingen, kan bedrijven helpen problemen op te lossen en te (blijven) innoveren.

09-05-08