Moeilijke keuzes

Weinig keuzes zijn zo moeilijk als die, welke betrekking hebben op leven en dood. En het zijn juist die keuzes die de meest heftige reacties oproepen en de tegenstellingen tussen mensen onderling, en soms hele bevolkingsgroepen, pijnlijk zichtbaar maken. Of het nu gaat over de voortijdige beëindiging van het eigen leven, het niet voortzetten van medisch handelen of de beëindiging van het nog ongeboren leven, de discussie zal hard, rumoerig en verhit zijn. Maar soms blijft het niet bij discussies. Uit het verleden zijn talloze voorbeelden op te diepen van tegenstanders die hun gelijk niet aan de onderhandelingstafel trachtten te halen, maar hun standpunten door middel van terreur probeerden op te leggen. Denk bijvoorbeeld maar aan de aanslagen op abortusklinieken of de aanslagen van 9/11.
De wetenschap die zich bezig houdt met dergelijke moeilijke keuzes is de Ethiek, een tak van de filosofie die zich bezig houdt met de kritische bezinning op het juiste handelen. Volgens wetenschappers bestaat de Ethiek uit twee vragen: ´Welke keuzes moeten wij in ons leven maken, en welke doelen dienen wij na te streven?´, en ´Door welke morele uitgangspunten moeten we ons laten leiden in het maken van die keuzes en in het nastreven van die doelen?´
Het antwoord op beide vragen is niet eenvoudig te geven, en is ook nog eens onderhevig aan verandering in de tijd, want de onderliggende normen en waarden –waaraan keuzes en doelstellingen worden getoetst- veranderen mettertijd.
Zo worstelt het huidige kabinet met de vraag of men bij IVF een voorselectie mag maken op de ´mogelijke kans op de aanwezigheid van een erfelijk overdraagbare ziekte als borstkanker´. De PvdA is voorstander, het CDA twijfelt nog, en de CU is mordicus tegen. De door de krant geïnterviewde emeritus hoogleraar humane genetica Professor Hans Galjaard, waarschuwt voor het ´hellend vlak´ waarop dit kabinet zich begeeft. ´Ieder mens heeft genetische ziekterisico´s,´ zegt hij, ´en als dit plan erdoor komt, heeft u in de toekomst niemand meer op de redactie rondlopen.´ Kortom, de Professor voorziet dat het einde zoek is als een dergelijke pre-selectie wordt toegestaan.
Naar mate de wetenschap vooruitgang boekt zullen dergelijke thema´s en vraagstukken steeds vaker de kop opsteken. Met het verfijnen van technieken en het uitvinden van nieuwe, is het bijvoorbeeld steeds vaker mogelijk om levensreddende operaties uit te voeren die vroeger volstrekt ondenkbaar waren. Dat is niet alleen goed nieuws voor de patiënt, en ik ben een van hen, maar die ontwikkeling stelt ook steeds eerder de vraag tot wanneer je mag of moet ingrijpen. Moeten we alles wat gedaan kàn worden ook daadwerkelijk doen? Of, tot welk punt kun je spreken van een menswaardig leven? Volgens Esmé Wiegman, woordvoerder Volksgezondheid van de CU, moeten we het begrip gezondheid ook weer niet overschatten. Voor haar is ´kwaliteit van leven´ veel méér dan alleen gezondheid, en daar is ook wel wat voor te zeggen. Maar hoe ga je ermee om als anderen voor ons gaan bepalen wat wel en niet mag als het over ons leven, of dat van een dierbare gaat? Dergelijke ethische discussies zijn belangrijk om te voeren, maar de discussie zal doorgaans een emotionelere wending nemen als men er persoonlijk bij betrokken is. Dan willen de standpunten nog wel eens variëren en het oordeel een mildere vorm aannemen. Natuurlijk zullen er altijd mensen zijn die hun hele leven baseren op overtuigingen die, al dan niet religieus van aard, vast en onveranderlijk zijn. En dat recht hebben ze. Net zo goed als ze het recht hebben om medisch handelen af te wijzen en de natuur of hun God op mysterieuze wijze zijn werk te laten doen.
Ethiek, en de daaraan gekoppelde normen en waarden, hebben we nu eenmaal nodig om tezamen te kunnen leven, liefhebben, werken en functioneren in één maatschappij. De antwoorden op dergelijke vragen dienen dus op persoonlijk of groepsniveau te worden gevonden, elke dag weer opnieuw. Net zoals je elke dag opnieuw weer moet zien te (over-) leven met beperkingen door ziekte of gebrek. Voor mij is echter één ding volstrekt duidelijk: mijn beslissing zal altijd geworteld zijn in mijn opvattingen over wat het is om ´mens´ te zijn. Ik zal altijd proberen zoveel mogelijk verschillende meningen en overtuigingen in me op te nemen en daar een eigen mening uit te vormen, al weet ik dat er altijd mensen zullen zijn die mijn mening niet zullen delen of zelfs zullen verwerpen. Maar ik kan wel altijd zeggen dat het MIJN mening is. Het is tenslotte ook MIJN leven.

30-05-08

Bush

Terwijl de regen op het dakraam klettert en in de verte de donder gromt, valt mijn oog op de aankondiging van het boek van Scott McClellan, en mijn bedrukte stemming slaat in één klap om. McClellan was tussen 2003 en 2006 een van de belangrijkste woordvoerders van George W., en heeft sindsdien zijn memoires aan het papier toevertrouwd.
Dergelijke memoires zorgen gegarandeerd voor ophef, zeker als ze gaan over een (nog) zittende president. Journalisten en andere nieuwsjagers zijn er dan als de kippen bij om breeduit verslag te doen van elk kruimeltje roddel en achterklap dat voor meer kijkers of lezers zou kunnen zorgen. De memoires van McClellan vormen daarop geen uitzondering.
McClellan hekelt in zijn boek niet alleen George W., maar heeft ook het nodige op te merken over het kringetje van vertrouwelingen rondom de president. Zo krijgen Condoleeza Rice en Dick Cheney er stevig van langs, net als voormalig adviseur Karl Rove.
Niet dat het boek echt spectaculaire onthullingen voor ons in petto heeft, de meeste beschuldigingen circuleren tenslotte al langer. Toch lijkt het McClellan te gaan lukken om deze oude feiten nieuw leven in te blazen door te stellen dat Bush niet zozeer ´gelogen´ heeft over de inval in Irak, maar dat er op z´n minst is ´gemanipuleerd met de waarheid´. Bovendien omschrijft hij zijn vorige baas als iemand die ervan overtuigd is dat ´alleen oorlogspresidenten een stempel op de geschiedenis kunnen drukken´, een zienswijze die maar weer eens onderstreept dat Bush zo snel mogelijk van het wereldtoneel dient te verdwijnen. Bovendien geeft McClellan, en hij kan het weten tenslotte, zijn voormalige baas een
persoonsomschrijving mee waar de getrouwen van George W. niet bepaald blij mee zullen zijn. Hij omschrijft de president namelijk als ´een intuïtief leider met beperkte intellectuele capaciteiten´. Een feit dat in de rest van de wereld al lang bekend is, maar wat voor de Amerikanen blijkbaar nog steeds groot nieuws blijkt te zijn!
Het meest opvallende vond ik echter dat zowel het Witte Huis als de pers hun uiterste best doet om McClellan nu neer te zetten als iemand die volslagen de weg kwijt is, en een linkse fantast. Met geen woord wordt echter tegengesproken wat er over hun hoogste baas wordt gezegd, en dát is toch wel héél apart!

29-05-08