De Werking van het Universum

Wat zit het universum toch wonderlijk in elkaar! Op het ene moment lijkt alles om je heen in elkaar te storten en zie je geen uitweg meer, het volgende moment staan er mensen op je stoepje te dringen om je datgene te komen brengen wat je het meest nodig hebt.

Zie hier het verhaal van A. Deze dame zag het een ruime week geleden helemaal niet meer zitten en zat in een dip. Toen ik haar maandag sprak was het weer een heel ander verhaal en had ze eerder een luxeprobleem: teveel mensen die haar wilden helpen en geen keus kunnen maken wiens hulp je zult gaan aannemen.

In mijn eigen universumpje is iets soortgelijks aan de gang. Nu het KEB-project is afgelopen, is het zaak om de laatste puntjes op de ‘i’ te zetten zodat ik per 1 augustus kan beginnen. En dat loopt stukken sneller dan gepland. Een heel aantal mensen in mijn omgeving lijken wel in de startblokken te hebben gezeten en beginnen nu te bellen en te mailen. Niet dat mijn balboekje ook meteen vol staat met klanten en factureerbare uren, dat dan weer niet, maar er is wel een hoop om over na te denken. Bovendien begint het er ernstig op te lijken dat een kinderwens van mij, ooit een boek te maken, opeens een héél stuk dichterbij begint te komen. Morgen heb ik een afspraak met iemand die een tekstschrijver zoekt voor een boek van haar eigen kunstuitingen, en na de vakantie ligt er al een afspraak voor overleg over een boek-experiment dat mijn grijze massa steeds bezig houdt.

Maar het meest verbazend blijf ik toch vinden het incident van gistermorgen. Ik zat achter mijn pc te stoeien met een computerprobleem, en ik kreeg het maar niet opgelost zoals ik wilde. Op een gegeven moment begon ik het erg zat te worden en wilde er al de brui aan geven, toen het bekende ‘ding dong’ weerklonk. Een mailtje. Nu is dat op zich niet zo bijzonder, want ik krijg doorgaans tientallen mailtjes per dag. Het mailtje dat ik nu echter binnenkreeg was feitelijk niet eens aan mij gericht. Het was een correspondentie tussen twee kennissen van mij, en eentje had een mailtje doorgestuurd met de vraag of ik even de uitleg die hij gegeven had wilde controleren op ‘lompe zinnen’, zoals hij het uitdrukte. En laat die te controleren inhoud nu precies gaan over het probleem waar ik die ochtend mee worstelde..

Ik ben géén ‘Great Believer’ in voorbestemming, noch in één bepaald Hoger Wezen. Wat ik echter wel heb ontdekt, is dat het Universum vaak toch wel zit op te letten en soms zomaar opeens in actie lijkt te komen. Niet altijd precies op het juiste presenteerblaadje, maar het moet natuurlijk ook weer niet àl te gemakkelijk worden. Soms is het dagelijkse cadeautje zelfs verpakt als iets waarvan je helemaal niet wist dat je het hebben wilde, en soms zelfs als iets wat regelrechte weerstand oproept. Maar voor wie iets secuurder kijkt naar de dingen die hem of haar zoal op een dag overkomen, ziet toch vaak de verborgen schatten. En het feit dat die verborgen schatten er überhaupt elke dag zijn, maakt toch weer dat ik vind dat het best goed geregeld is…soms. Ik denk dat het vooral de mensen zelf zijn die het zichzelf, en de ander, soms zo verrekte moeilijk maken. Maar dat schijnt dan weer typisch bij de menselijke natuur te horen. Dingen zo moeilijk mogelijk doen als het òòk makkelijk kan.

01-07-09

Moeilijke keuzes

Weinig keuzes zijn zo moeilijk als die, welke betrekking hebben op leven en dood. En het zijn juist die keuzes die de meest heftige reacties oproepen en de tegenstellingen tussen mensen onderling, en soms hele bevolkingsgroepen, pijnlijk zichtbaar maken. Of het nu gaat over de voortijdige beëindiging van het eigen leven, het niet voortzetten van medisch handelen of de beëindiging van het nog ongeboren leven, de discussie zal hard, rumoerig en verhit zijn. Maar soms blijft het niet bij discussies. Uit het verleden zijn talloze voorbeelden op te diepen van tegenstanders die hun gelijk niet aan de onderhandelingstafel trachtten te halen, maar hun standpunten door middel van terreur probeerden op te leggen. Denk bijvoorbeeld maar aan de aanslagen op abortusklinieken of de aanslagen van 9/11.
De wetenschap die zich bezig houdt met dergelijke moeilijke keuzes is de Ethiek, een tak van de filosofie die zich bezig houdt met de kritische bezinning op het juiste handelen. Volgens wetenschappers bestaat de Ethiek uit twee vragen: ´Welke keuzes moeten wij in ons leven maken, en welke doelen dienen wij na te streven?´, en ´Door welke morele uitgangspunten moeten we ons laten leiden in het maken van die keuzes en in het nastreven van die doelen?´
Het antwoord op beide vragen is niet eenvoudig te geven, en is ook nog eens onderhevig aan verandering in de tijd, want de onderliggende normen en waarden –waaraan keuzes en doelstellingen worden getoetst- veranderen mettertijd.
Zo worstelt het huidige kabinet met de vraag of men bij IVF een voorselectie mag maken op de ´mogelijke kans op de aanwezigheid van een erfelijk overdraagbare ziekte als borstkanker´. De PvdA is voorstander, het CDA twijfelt nog, en de CU is mordicus tegen. De door de krant geïnterviewde emeritus hoogleraar humane genetica Professor Hans Galjaard, waarschuwt voor het ´hellend vlak´ waarop dit kabinet zich begeeft. ´Ieder mens heeft genetische ziekterisico´s,´ zegt hij, ´en als dit plan erdoor komt, heeft u in de toekomst niemand meer op de redactie rondlopen.´ Kortom, de Professor voorziet dat het einde zoek is als een dergelijke pre-selectie wordt toegestaan.
Naar mate de wetenschap vooruitgang boekt zullen dergelijke thema´s en vraagstukken steeds vaker de kop opsteken. Met het verfijnen van technieken en het uitvinden van nieuwe, is het bijvoorbeeld steeds vaker mogelijk om levensreddende operaties uit te voeren die vroeger volstrekt ondenkbaar waren. Dat is niet alleen goed nieuws voor de patiënt, en ik ben een van hen, maar die ontwikkeling stelt ook steeds eerder de vraag tot wanneer je mag of moet ingrijpen. Moeten we alles wat gedaan kàn worden ook daadwerkelijk doen? Of, tot welk punt kun je spreken van een menswaardig leven? Volgens Esmé Wiegman, woordvoerder Volksgezondheid van de CU, moeten we het begrip gezondheid ook weer niet overschatten. Voor haar is ´kwaliteit van leven´ veel méér dan alleen gezondheid, en daar is ook wel wat voor te zeggen. Maar hoe ga je ermee om als anderen voor ons gaan bepalen wat wel en niet mag als het over ons leven, of dat van een dierbare gaat? Dergelijke ethische discussies zijn belangrijk om te voeren, maar de discussie zal doorgaans een emotionelere wending nemen als men er persoonlijk bij betrokken is. Dan willen de standpunten nog wel eens variëren en het oordeel een mildere vorm aannemen. Natuurlijk zullen er altijd mensen zijn die hun hele leven baseren op overtuigingen die, al dan niet religieus van aard, vast en onveranderlijk zijn. En dat recht hebben ze. Net zo goed als ze het recht hebben om medisch handelen af te wijzen en de natuur of hun God op mysterieuze wijze zijn werk te laten doen.
Ethiek, en de daaraan gekoppelde normen en waarden, hebben we nu eenmaal nodig om tezamen te kunnen leven, liefhebben, werken en functioneren in één maatschappij. De antwoorden op dergelijke vragen dienen dus op persoonlijk of groepsniveau te worden gevonden, elke dag weer opnieuw. Net zoals je elke dag opnieuw weer moet zien te (over-) leven met beperkingen door ziekte of gebrek. Voor mij is echter één ding volstrekt duidelijk: mijn beslissing zal altijd geworteld zijn in mijn opvattingen over wat het is om ´mens´ te zijn. Ik zal altijd proberen zoveel mogelijk verschillende meningen en overtuigingen in me op te nemen en daar een eigen mening uit te vormen, al weet ik dat er altijd mensen zullen zijn die mijn mening niet zullen delen of zelfs zullen verwerpen. Maar ik kan wel altijd zeggen dat het MIJN mening is. Het is tenslotte ook MIJN leven.

30-05-08