Tijdsverschil

Tijdsverschil is zo’n fenomeen waar we allemaal wel eens mee te maken hebben gehad. Bij terugkeer per vliegtuig vanuit een verre bestemming bijvoorbeeld. Bij mij zit het tijdsverschil er genetisch ingebakken en (ont)regelt het voortdurend de vruchtbare samenwerking tussen mijn hoofd en mijn lijf.

Met het soort hersenen dat mij is toebedeeld is het lastig pruimen eten. Ze lopen namelijk standaard vòòr op de rest. Soms een paar uur, maar meestal is dat voorlopen beter te berekenen in dagen of zelfs weken. Zo willen mijn hersenen nooit tot rust komen als het donker is, en net zo min op gang komen als de haan van de buren heeft gekraaid. En dat is alleen nog maar de dyssynchronisatie binnen één dag. Het lijkt wel alsof mijn grijze massa er genoegen in schept juist datgene te willen doen waar de rest van de wereld op hetzelfde moment helemaal niet aan wil denken of de eerste uren nog niet aan toe is.

Van een oudoom heb ik altijd geleerd dat je van een nood een deugd moest maken. Dat leek op zich een wijze levensles, tot ik er achter kwam dat hij het letterlijk bedoelde. De man heette Deugd van achter, en trouwde in zijn jonge jaren (gedwongen, dat dan weer wel) met buurmeisje Nood. Toch heb ik die levensles ergens in mijn geheugen opgeslagen en probeer er naar te leven. De maatschappij biedt tenslotte voldoende momenten om het credo te hanteren van ‘als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan!’. Nu is voor een tekstschrijver is het vullen van een leeg vel met letters en woorden zijn broodwinning, en vrijwel niemand staat er bij stil, of interesseert het een zier, op welk tijdstip van de dag die letters geproduceerd worden. Voor mij dus de vrijheid om te schrijven op het moment dat de inspiratie mij overvalt; en meestal is dat op de meest ongunstige momenten.
Gelukkig ben ik daarin niet de enige. In de column van Heleen van Rooyen lees ik dat ook zij regelmatig tot wakker zijn wordt gedwongen door een overactief brein, maar tot een poging tot conversatie met de ING Buddy op MSN is het bij mij nog nooit gekomen gelukkig. Het gevoel van onrechtvaardigheid, wanhoop en onrust ken ik maar al te goed. Er zit iets in je hoofd dat eruit moet, en dan maakt het niets uit op welk moment van de dag, en meestal dus de nacht, het zich aandient.

Uit ervaring weet ik echter dat hetgeen zich ’s nachts aandient doorgaans van een betere kwaliteit (b)lijkt te zijn dan hetgeen er onder tijdsdruk overdag dient te worden uitgeperst. Het verschil in kwaliteit, en vaak ook kwantiteit overigens, zal wel te vinden zijn in de factor ‘tijdsdruk’, edoch vermoed ik dat het niet worden afgeleid door verplichtingen, zeurende secretaresses of luidruchtige buren óók hun bescheiden rol in het proces spelen. Feit blijft dat het leven en lijden van een kunstenaar bepaald niet over de Rozengracht gaat. De inspanningen die de tekstschrijver zich moet getroosten om tot resultaat te komen voltrekken zich doorgaans in de afzondering van diens onderkomen, en dientengevolge onttrekken ze zich aan het oog van de natie. Nu ben ik uitgerust met een brein dat ook op commando en ‘à la minute’ nog wel een snedig verweer weet te produceren, maar dat is en blijft toch iets heel anders dan wat de toetssteen der zelfkritiek doorgaans kan doorstaan. Die zorgt er namelijk voor dat een tekst, geproduceerd op het moment dat den volke ook aan de arbeid is, nog minstens twee keer geredigeerd èn herschreven moet worden.

Mijn liefste, die zich overigens sinds vandaag om volstrekt onduidelijke redenen opeens‘Gerda’zegt te willen noemen, snapt ondertussen niets meer van mijn dagelijkse ritme. Doorgaans minstens een uur eerder uit de veren dan zij, kan ik een hele dag lopen ‘aanlummelen’ rond een opdracht om dan op het moment dat zij de echtelijke sponde wenst in te duiken, opeens een vlaag van onbedwingbare inspiratie te ontwikkelen waaraan ter plekke dan ook gehoor dient te worden gegeven. Ik heb één keer de euvele moed bijeen geraapt om omzichtig te protesteren met cliché’s als ‘Inspiratie kent geen tijd..’ en ‘Ja maar schat, jij moet er toch ook van eten?’, maar mijn ‘Gerda’ weet dergelijke futiele pogingen doorgaans een héél precies de grond in te boren met een opmerking over de verhouding tussen inspiratie en transpiratie, welke in mijn geval op beide fronten niet geheel positief uit de verf komen in haar optiek.

In dergelijke gevallen trek ik mijn meestal mijn creatieve ‘keutel’ dan maar braaf in en volg haar naar de slaapkamer. Een enkele keer, bevangen door overmoed, weersta ik haar standvastig en kruip achter de pc die in de ruimte naast de slaapkamer staat. Zo ook afgelopen nacht, en ik kan me niet aan de indruk ontrekken dat mijn Gerda’ haar ongenoegen over het ontbreken van de huwelijkse bedverwarming extra kenbaar wilde maken door op extreem volume nasale geluiden te produceren. Ik heb het een uurtje aangehoord en het schrijven vervolgens maar opgegeven. Vreemd blijft het wel dat het geluid terstond verstomde toen ik tegen haar inmiddels warme rug aankroop.

05-09-09

Inspiratie

Laatst kreeg ik de vraag voorgeschoteld waar ik elke dag mijn inspiratie vandaan haal om een stukje te schrijven, en ik merkte dat die vraag toch niet zo gemakkelijk te beantwoorden is als je op het eerste gezicht zou denken. Want, zoals iedereen met een enigszins creatieve geest weet, inspiratie laat zich noch sturen, noch dwingen. De vraag bleef me echter bezig houden en ik beloofde de steller ervan om er over na te denken en hem een (poging tot een) antwoord te geven.
Voor mij komt inspiratie vooral uit het leven zelf, uit de kleine en grote dingen die je als mens zoals meemaakt. Het is soms een gebaar, een opmerking, een blik. Soms is het ook een gevolg van observatie, het opvangen van een flard van een gesprek of simpelweg een mooi begin van de dag.
Als ik ´s ochtends de wekker het zwijgen opleg en mijn benen over de rand van het bed laat vallen, gebeurt er doorgaans nog weinig in mijn brein. Ik ga naar beneden en begin de dag met douchen, aankleden, een kop koffie en een sigaret. Als ik geluk heb liggen de kranten dan al op de mat en begin ik te lezen. En ik lees selectief, erg selectief. Ik wil graag op de hoogte blijven van wat er zoal gebeurt in de wereld om me heen, maar vooral gaat mijn interesse uit naar mensen. Mensen zijn namelijk voor mij hét voorbeeld van innovatie, van verzet tegen de gevestigde orde èn, als je daarin gelooft, van een Groter Plan. Je kunt namelijk nog zo lang studeren op het menselijk gedrag, toch sta je elke keer weer verbaasd van de menselijke nieuwsgierigheid, inventiviteit en creativiteit. Mensen hebben namelijk de gewoonte om precies datgene te zeggen of te doen wat je niet verwachtte. Dat maakt het leven soms lastig en onvoorspelbaar, maar het zijn juist die menselijke eigenschappen die ervoor zorgen dat er nieuwe dingen ontstaan en dat de mensheid vooruit komt, zij het soms in het tempo van ´drie stappen vooruit en twee stappen terug´.
Een speciaal plekje in mijn hart is echter gereserveerd voor mensen die hun eigen koers varen, die geen genoegen nemen met de status quo en hun eigen oplossing bedenken voor de problemen die ze tegen komen, alledaags van aard of niet. Het is hun speciale manier van kijken, van beredeneren,en van het oplossen van problemen die het leven zo speciaal maakt. Zij zijn het die een leeg doek zien en weten welk schilderij erop thuis hoort, een blok marmer zien en weten welke beeltenis vecht om eruit tevoorschijn te komen, of de eerste noten horen van een symfonie die nog nooit werd geschreven. En het is mijn stellige overtuiging dat die kwaliteiten verborgen zitten in elk van ons, het is slechts een kwestie van ze vinden, aanboren en tot bloei laten komen. Daarna volgt slechts nog heel veel en heel hard werken.
Toch zal ik hier niet beweren dat ik ook behoor tot de categorie van mensen die tot exceptionele dingen in staat is. Dat is slechts weinigen gegeven. Maar toch leef ik in de overtuiging dat ik wel degelijk de macht en de mogelijkheden heb om de wereld elke dag een héél klein stukje beter te maken. Hoe ik dat doe? Door datgene te doen waarin ik voldoening vind en waaraan ik plezier beleef, het schrijven van dit soort korte stukjes. Ik wens me niet te bezondigen aan wetenschappelijk onderbouwde stellingen, aan maatschappelijk verantwoorde commentaren of aan hoogdravende opinies. Ik schrijf enkel over wat ik voel, beleef en zie in de wereld om me heen, op het gebaande pad en soms ook op het pad dat daar duidelijk van weg voert. Ik bezit namelijk de schier oncontroleerbare neiging om, als de massa rechtsaf gaat, precies de andere richting te kiezen. Ik ben daarop ontelbare keren aangesproken, maar toch kan ik het niet laten. Een van de laatste keren was in Caïro, in september 2001. Midden in die miljoenenstad is een bazaar, die wordt doorsneden door een drukke verkeersader. Aan de ene kant van de weg is het toeristische deel en aan de andere kant het deel waar de lokale bevolking hun boodschappen doet. Ik liep dus door het lokale deel en werd om de zoveel meter aangesproken door mensen die me er vriendelijk op dat feit wezen: ´Tourist market is on the other side Sir!´. Mijn antwoord is dan even vriendelijk als beslist: ´Yes, I know! That´s why I am over here.´ En het is op dergelijke momenten dat de uitnodigingen doorgaans komen voor thee of zomaar een gesprek. En dat zijn de momenten die het leven waardevoller maken en alle geleden ongemakken om er te komen geheel en al doen verbleken. Want eenmaal in gesprek met mensen leer je onnoemelijk veel over jezelf, over de hoop en motivatie van de ander, en over het menselijk ras in het algemeen. En het zijn dergelijke momenten die scherper in mijn geheugen gegrift staan dan vele andere, toch ook zeker memorabele zaken. Ja, ik heb de Piramides van Gizeh gezien, bij de Sfinx gestaan en daarmee een kinderdroom in vervulling doen gaan, maar toch verbleken die momenten bij de gesprekken die ik heb gevoerd met Mustafa op het terras van dat theehuis in de Soukh en de filosofische overpeinzingen van die militair die op wacht stond bij het Caïro Museum. Voor mij zijn dat namelijk de briljanten in de kroon, de slagroom op de taart en de kers op de appelmoes. Zonder de ontmoeting met die groep gepensioneerde leraren was de Gran Canyon toch echt slechts een ´Big Hole in the Ground´, en was mijn laatste herinnering aan Bangkok een hele andere geworden als we S. niet ontmoet hadden op dat eilandje en ze ons niet het échte Bangkok van de Thai had laten zien.
Maar, bovenal zijn het toch de gesprekken met al die doodgewone maar oh zo bijzondere mensen die me oneindig blijven inspireren. Of het nu Thai, Indiërs, Amerikanen of ´gewone´ Nederlanders zijn, ieder heeft zijn of haar eigen verhaal, de hoop op een betere toekomst voor hen zelf of hun kinderen en een ander héél belangrijke eigenschap: humor. Ik heb met hen gelachen tot mijn kaken en mijn zij pijn deden, tot mijn ogen geen vreugdetranen meer te vergieten hadden en mijn oren geen woorden meer konden horen. Het zijn deze mensen, en de talloze anderen die ik over de afgelopen dertig jaar op mijn levenspad ben tegengekomen die de grootste bron vormen voor mijn inspiratie en mijn kijk op het leven. En nog dagelijks komen er nieuwe gezichten en persoonlijkheden bij. Een enkeling loopt slechts korte tijd met je op en anderen blijven wat langer bij je, terwijl weer anderen bij je blijven voor de eeuwigheid. En het is hun vriendelijkheid en oprechte interesse die de wereld kleuren. Hoe anders kan je, ergens langs een stoffige highway in het noordoosten van de VS, een diner binnenstappen met een grote landkaart en hetzelfde pand een uur later verlaten met een handgeschreven lijst met pleisterplaatsen en namen van mensen die je beslist aan moet spreken om ze de groeten te doen van Mike of Dorothy?
Niet alleen zijn deze mensen een grote inspiratiebron geweest voor me, maar ook zetten ze telkens weer mijn eigen leven terug in perspectief. Ik kan dagen lopen malen over dingen die maar tegen blijven zitten of niet lopen zoals ik ze graag zou willen, maar na zo´n gesprek besef ik altijd weer hoe betrekkelijk de meeste van mijn dagelijkse zorgen eigenlijk zijn. En met die betrekkelijkheid is er ook weer hoop en energie om er tegenaan te gaan en zaken te veranderen of gewoon te laten voor wat ze zijn. Niet alles is het namelijk waard om je druk over te maken, al zijn er altijd genoeg mensen die je van het tegendeel willen overtuigen. Kijk, leef en geniet van alles en iedereen om je heen. Kijk naar de lucht, voel de warmte van de zon op je gezicht en luister naar de ander, want ergens tussen die soms eindeloze woordenbrij zit een klein stukje informatie verstopt dat je weer verder helpt en je in staat stelt de wereld vanuit een heel ander perspectief te bekijken. En alleen dát al maakt het leven méér dan waard om geleefd te worden!

23-03-08