Oude Olifanten

Het CDA kraakt. Een groep‘oudere’ leden van het CDA (waaronder Lubbers, Van Agt, De Vries en Aantjes) vindt een kabinet met gedoogsteun van de PVV maar moeilijk te verteren. Oud-minister van Landbouw Cees Veerman zegt in de Telegraaf van 28-08-2010 over dit schijnbare generatieconflict o.a. : “…in veel culturen is het normaal om naar ouderen te luisteren. Oude olifanten hebben het meeste levenservaring.” Het was die opmerking die me pijnlijk confronteerde met een gevoel waarmee ik de laatste tijd worstel.

Ik mis mijn Oude Olifanten. Wellicht is het de leeftijd of de tijd van het jaar, maar ik ben me er de laatste maanden pijnlijk van bewust dat er in mijn leven geen enkele Oude Olifant meer over is. En dat terwijl mijn behoefte aan hun wijsheid alleen maar lijkt toe te nemen.

Mijn grootvader overleed reeds jaren geleden en, alhoewel ik zijn overlijden vreselijk vond, besef ik nu dat ik hem meer mis dan ooit. Als er iets kapot ging, was hij de man om naar toe te gaan. De reparatie mocht dan wel niet altijd de goedkeuring van de brandweer hebben verkregen, werken deed het altijd wel. Altijd.

Het is gek dat een gemis zich decennia later opeens weer zo doet voelen. Deels zal het wel komen door de fotoboeken en papieren die ik recentelijk kreeg. Die roepen vragen op. Vragen die ik nu kan formuleren, iets wat ik toen hij nog leefde, niet kon en (deels) niet wilde. Graag zou ik hem nu nog eens al die vragen stellen. Vragen over zijn leven, over zijn liefdes, over de oorlog, zijn reizen, onbekende gezichten op foto’s en over kleine aantekeningen die ik soms in boeken vind. Ze intrigeren me, mateloos. Ook heb ik prijzen die aan hem zijn uitgereikt, maar geen idee waarom of waarvoor. Archieven waarin die antwoorden zouden kunnen staan zijn verloren gegaan, of soms simpelweg niet bijgehouden.

Die andere Oude Olifant, diegene die er nog wel is, kan het me ook niet meer vertellen. Zijn wereld is allang niet meer helder en duidelijk. De weinige herinneringen die er nog zijn, zijn in het gunstigste geval gekleurd of lopen door elkaar. Herkenning is er niet meer en ook communicatie is nauwelijks meer mogelijk. Mijn vragen blijven dus voorgoed onbeantwoord.

Opvallend genoeg heb ik sinds kort een manier gevonden om die leegte toch een héél klein beetje te vullen. Als correspondent voor de krant mag ik namelijk af en toe bruidsparen interviewen. Stellen die vijftig of zestig jaar getrouwd zijn kunnen, rond hun trouwdatum, een stukje in de krant krijgen. Met een foto van het huwelijk toen en een foto van nu ernaast.
Voor de tekst, die dan in vraag en antwoordvorm moet zijn, heb ik doorgaans zo’n driehonderd woorden. Niet veel om zoveel jaren lief en leed in te vangen.

Een interview duurt meestal een uur, en in die tijd heb ik dan de gelegenheid om feitelijk alles te vragen wat ik wil. En elke keer leer ik er weer van. Over hoe bepaalde zaken vroeger gingen, hoe het lot soms wreed en soms uitermate royaal kan zijn, maar vooral over liefde en relaties. Eén vraag stel ik altijd: “Wat is het geheim van een goed huwelijk?” En nog nooit kreeg ik twee keer hetzelfde antwoord. Fascinerend.

Als ik na zo’n interview weer buiten sta, realiseer ik me telkens weer dat deze Oude Olifanten nog verre van opgebrand zijn. Hun levenslust en levensverhaal vervult me vaak met diep respect, en van elk interview neem ik er weer een stukje levenswijsheid en goede herinneringen mee.

Mijn eigen Oude Olifanten mogen er dan niet meer zijn, ik heb gezien dat er nog vele zijn die gráág hun wijsheid en hart delen met een ieder die erom komt vragen. Voor hen vaak volkomen vanzelfsprekend, voor mij bijzonder en vreselijk waardevol. Ik realiseer me dagelijks dat ik hen nooit in die driehonderd woorden voldoende recht kan doen, maar hier wil ik zeggen dat ik hoop het verschil in mijn hart ruimschoots goed te maken!

28-08-10

Wijsheid

Het was gisteren precies veertig jaar geleden dat paus Paulus VI de encycliek Humane Vitae publiceerde. Veertig jaar geleden dus ook sinds het moment dat met die publicatie het voor rooms-katholieken verboden werd om voorbehoedsmiddelen te gebruiken.
Dit trieste jubileum werd door vijftig katholieke organisaties aangegrepen om, middels een advertentie in de Italiaanse krant Corriere della Sera, paus Benedictus XVI op te roepen dit veertig-jarige verbod op te heffen. De organisaties noemen het verbod ´rampzalig voor de armen en machtelozen in de gehele wereld´ die door dit verbod enorme risico´s lopen. Risico´s die zich niet alleen beperken tot ziektes als HIV en AIDS, maar ook op ongewenste zwangerschappen en alle gevolgen van dien, maar zeker ook op onderdrukking en uitbuiting.
De woordvoerder van het Vaticaan deed de advertentie af als ´betaalde propaganda´.

De vraag die zich daarbij opdringt is deze: ´Wat is wijsheid?´ Behalve een retorische vraag is dat ook zeker eentje die het waard is om eens diep over na te denken. Het begrip wijsheid is als volgt te definiëren: ´Wijsheid is de kunst om in alle levensomstandigheden juist te oordelen en te handelen.´ Behalve in de volgorde van éérst denken en dan pas handelen, zit het gevaar hem dan natuurlijk in het woordje ´juist´. Want wat is ´juist´? Wat in een bepaalde situatie als ´juist´ kan worden betiteld, hangt in grote mate af van de beschikbare informatie, het huidige politieke klimaat, de geldende moraal, en de intenties en agenda van de gene die de beslissing moet nemen. Vaak zijn er namelijk nog veel meer factoren van belang bij het nemen van een beslissing dan welke zo op het eerste oog zichtbaar zijn.
Voor het Vaticaan is de bescherming van het (ongeboren) leven zo´n overweging die het uitermate moeilijk maakt om een dergelijk verbod terug te draaien. Sex, en de daaruit voortvloeiende kinderen, behoort te gebeuren binnen het huwelijk en maakt daarmee het gebruik van voorbehoedsmiddelen overbodig. Tenminste, in theorie klopt dat heel aardig. Maar iedereen weet dat theorie en praktijk niet altijd gelijk zijn. In de wereld buiten de veilige muren van het Vaticaan spelen namelijk heel andere zaken een rol. Zo valt te denken aan allerlei medische en economische redenen waardoor het voor een vrouw beter zou zijn om niet nóg meer, of helemaal geen kinderen te krijgen. Ook kan een zwangerschap, die bijvoorbeeld tot stand is gekomen door verkrachting, verregaande gevolgen hebben voor zowel moeder als (nog ongeboren) kind. Afgezien nog zelfs van het sociale stigma dat nog vaak aan verkrachting kleeft.
Kort gezegd komt het erop neer dat er veel, om niet te zeggen héél veel, te zeggen valt voor opheffing van het verbod op het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Het geeft vrouwen de namelijk de mogelijkheid om niet voor kinderen te kiezen en zich te richten op haar eigen zelfstandigheid en ontwikkeling, middels scholing of opleiding, en betaald werk. Daarnaast bieden voorbehoedsmiddelen ook een zekere bescherming, voor zowel mannen als vrouwen en indien op de juiste manier gebruikt, tegen allerlei levensbedreigende ziektes die via seksueel contact kunnen worden overgedragen. De ontwikkelingen in Afrika met hele generaties die aan AIDS zijn gestorven en de grote aantallen AIDS-wezen, zouden al motivatie genoeg kunnen zijn. Toch is het plompverloren opheffen van het verbod ook niet bepaald slim. Voorbehoedsmiddelen zouden voor iedereen beschikbaar en toegankelijk moeten zijn, mits voorzien van voldoende en adequate voorlichting over gebruik en risico´s. Daarbij mag ook best een verhaal zitten waardoor mensen aangezet worden tot nadenken over het (nog) niet hebben van seks en / of de situatie waarin ze verkeren. Daar is helemaal niets mis mee en zelfs broodnodig. Of die ´preek´nu een rooms-katholieke signatuur heeft of een medisch-reguliere. Het in stand houden van een dergelijk gebod is, mijns inziens, echt niet meer van deze tijd en inmiddels al lang door de situatie en de ontwikkelingen volstrekt achterhaald. Ik wens paus Benedictus XVI dan ook vooral véél wijsheid toe.

26-07-08