Preken voor eigen parochie

Het zijn vaak de kleinste berichtjes die mijn fantasie en hersenen het meest prikkelen. Deze keer viel mijn alom spiedende blik op een uitspraak van paus Benedictus XVI van afgelopen maandag. In een reactie op de wereldwijde financiële crisis zei hij namelijk het volgende:

`We zien nu met de instorting van grote banken dat geld verdwijnt, het is niets`, aldus de kerkvorst. `Wie zijn leven bouwt op deze realiteit, op materiële zaken, op succes... die bouwt zijn leven op zand.´ Volgens de kerkvader is alleen het woord van God de bron van elke werkelijkheid.

Op zich is er natuurlijk niets mis mee als de kerkvorst op een wereldwijd fenomeen inspeelt en daarmee de mensen nog eens wijst op het bestaan van zijn kerk, maar ik vond de woorden van Benedictus tòch opmerkelijk. Niet alleen is het Vaticaan, als je het zou omrekenen per hoofd van de bevolking, één van de allerrijkste landen in de wereld, maar ook bezit het Vaticaan diverse financiële belangen over de hele wereld. Niet alleen in duidelijk tot het Vaticaan herleidbare vorm, maar ook vele investeringen die slechts heel moeilijk tot de kerk te herleiden zijn. En daarom zal ook de kerk een flinke financiële dreun aan de kredietcrises hebben opgelopen. Daar waar wereldwijd de koersen met enorme percentages dalen, alleen al op de Amsterdamse AEX is met de laatste twee klappen (29 september en 6 oktober) een bedrag van 33 miljard(!) ´verdampt, zal het Vaticaan er ook niet bepaald ongeschonden vanaf zijn gekomen. Maar daar niemand buiten het Vaticaan precies weet hoe groot de bezittingen van de kerk precies zijn, is het ook erg moeilijk om een inschatting van het verlies te maken. Duidelijk is wel dat het ´enorm´moet zijn.

Een andere opmerkelijke vergelijking die Benedictus trekt, is de vergelijking ´…als bouwt hij zijn leven op zand.´ En ik zal wel weer als ´komma-neuker´ weggezet worden, maar wereldwijd hebben vele mensen niet veel andere keus. Hier in Brabant is het allemaal zandgrond tenslotte, dus heel veel andere keus heb je eenvoudig niet. Wat ik echter vermoed dat de kerkvorst bedoelt, is ´….als bouwt hij zijn leven op drijfzand.´ Want dat is bepaald niet slim om te doen…tenzij je echt levensmoe bent, en dan is eerst een huis bouwen ook vergeefse moeite.
Wat de kerkvader er echter als alternatief tegenover stelt, roept bij mij weer vele vragen op. In zijn visie is ´alleen het woord van God de bron van elke werkelijkheid´. Maar laat nu juist filosofen al sinds mensenheugenis bezig zijn een werkbare definitie te vinden van wat dat begrip ´werkelijkheid´ nu precies is. ´Werkelijkheid´ is nu precies zo´n begrip waar iedereen zich wel iets bij kan voorstellen, maar wat tegelijkertijd ook voor vrijwel iedere uitleg vatbaar is. De werkelijkheid is namelijk voor iedereen volstrekt anders, en juist dat is wat mij nu mateloos fascineert! Nu is ´werkelijkheid´ gelukkig niet precies synoniem aan het begrip ´waarheid´, al kan ik menig kerkgebouw aanwijzen waarop wél die suggestie wordt gewekt, maar géén van beide begrippen zou door één iemand of één instantie, hoe wijdverbreid en machtig ook, geclaimd mogen worden. De wereld anno 2008, de westerse althans, fungeert toch grotendeel op basis van een soort consensus over wat nu precies de ´waarheid´en de ´werkelijkheid´ is van ons dagelijks leven. Daar hoeft religie niet persé een rol in te spelen tenslotte, maar geldt wel als ´grote algemene deler´voor hoe wij tegen onszelf en de zaken om ons heen aankijken. En dat is toch wel een andere manier van aanpak dan, bijvoorbeeld, ´Paus bidt voor Alitalia´ (krant van 12 september) , terwijl het Vaticaan meer dan genoeg geld heeft om Alitalia meerdere keren te kopen. Toch zal het bericht dat de paus voor hen zal bidden, bij de gelovige medewerkers van die luchtvaartmaatschappij, op een enthousiaste manier ontvangen zijn.
Maar goed, feit blijft dat een instituut als de rooms-katholieke kerk mij mateloos blijft fascineren. Om zowel haar geschiedenis en prestaties in het verleden, haar tradities en gebruiken, de enorme hoeveelheid devote gelovigen op deze wereld, het grote aantal mannen en vrouwen dat hun gehele leven in dienst ervan heeft gesteld, maar ook zeker om de manier waarop de kerk tracht, vanuit een tweeduizend jaar oude reeks verhalen en vertellingen, een antwoord te bieden op al die vele uitdagingen en problemen die het moderne leven ons opwerpt. Hun oplossingen zijn bepaald niet altijd de mijne, maar dat hoeft ook bepaald niet. Toch kan ik me er vaak, en tot op zekere hoogte, er wel enigszins in vinden. Men doet tenminste een poging om met een oplossing of antwoord te komen, al duurt de totstandkoming ervan soms tergend lang, maar het is altijd nog meer dan van menig beroepspoliticus gezegd kan worden.

07-10-08

Wijsheid

Het was gisteren precies veertig jaar geleden dat paus Paulus VI de encycliek Humane Vitae publiceerde. Veertig jaar geleden dus ook sinds het moment dat met die publicatie het voor rooms-katholieken verboden werd om voorbehoedsmiddelen te gebruiken.
Dit trieste jubileum werd door vijftig katholieke organisaties aangegrepen om, middels een advertentie in de Italiaanse krant Corriere della Sera, paus Benedictus XVI op te roepen dit veertig-jarige verbod op te heffen. De organisaties noemen het verbod ´rampzalig voor de armen en machtelozen in de gehele wereld´ die door dit verbod enorme risico´s lopen. Risico´s die zich niet alleen beperken tot ziektes als HIV en AIDS, maar ook op ongewenste zwangerschappen en alle gevolgen van dien, maar zeker ook op onderdrukking en uitbuiting.
De woordvoerder van het Vaticaan deed de advertentie af als ´betaalde propaganda´.

De vraag die zich daarbij opdringt is deze: ´Wat is wijsheid?´ Behalve een retorische vraag is dat ook zeker eentje die het waard is om eens diep over na te denken. Het begrip wijsheid is als volgt te definiëren: ´Wijsheid is de kunst om in alle levensomstandigheden juist te oordelen en te handelen.´ Behalve in de volgorde van éérst denken en dan pas handelen, zit het gevaar hem dan natuurlijk in het woordje ´juist´. Want wat is ´juist´? Wat in een bepaalde situatie als ´juist´ kan worden betiteld, hangt in grote mate af van de beschikbare informatie, het huidige politieke klimaat, de geldende moraal, en de intenties en agenda van de gene die de beslissing moet nemen. Vaak zijn er namelijk nog veel meer factoren van belang bij het nemen van een beslissing dan welke zo op het eerste oog zichtbaar zijn.
Voor het Vaticaan is de bescherming van het (ongeboren) leven zo´n overweging die het uitermate moeilijk maakt om een dergelijk verbod terug te draaien. Sex, en de daaruit voortvloeiende kinderen, behoort te gebeuren binnen het huwelijk en maakt daarmee het gebruik van voorbehoedsmiddelen overbodig. Tenminste, in theorie klopt dat heel aardig. Maar iedereen weet dat theorie en praktijk niet altijd gelijk zijn. In de wereld buiten de veilige muren van het Vaticaan spelen namelijk heel andere zaken een rol. Zo valt te denken aan allerlei medische en economische redenen waardoor het voor een vrouw beter zou zijn om niet nóg meer, of helemaal geen kinderen te krijgen. Ook kan een zwangerschap, die bijvoorbeeld tot stand is gekomen door verkrachting, verregaande gevolgen hebben voor zowel moeder als (nog ongeboren) kind. Afgezien nog zelfs van het sociale stigma dat nog vaak aan verkrachting kleeft.
Kort gezegd komt het erop neer dat er veel, om niet te zeggen héél veel, te zeggen valt voor opheffing van het verbod op het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Het geeft vrouwen de namelijk de mogelijkheid om niet voor kinderen te kiezen en zich te richten op haar eigen zelfstandigheid en ontwikkeling, middels scholing of opleiding, en betaald werk. Daarnaast bieden voorbehoedsmiddelen ook een zekere bescherming, voor zowel mannen als vrouwen en indien op de juiste manier gebruikt, tegen allerlei levensbedreigende ziektes die via seksueel contact kunnen worden overgedragen. De ontwikkelingen in Afrika met hele generaties die aan AIDS zijn gestorven en de grote aantallen AIDS-wezen, zouden al motivatie genoeg kunnen zijn. Toch is het plompverloren opheffen van het verbod ook niet bepaald slim. Voorbehoedsmiddelen zouden voor iedereen beschikbaar en toegankelijk moeten zijn, mits voorzien van voldoende en adequate voorlichting over gebruik en risico´s. Daarbij mag ook best een verhaal zitten waardoor mensen aangezet worden tot nadenken over het (nog) niet hebben van seks en / of de situatie waarin ze verkeren. Daar is helemaal niets mis mee en zelfs broodnodig. Of die ´preek´nu een rooms-katholieke signatuur heeft of een medisch-reguliere. Het in stand houden van een dergelijk gebod is, mijns inziens, echt niet meer van deze tijd en inmiddels al lang door de situatie en de ontwikkelingen volstrekt achterhaald. Ik wens paus Benedictus XVI dan ook vooral véél wijsheid toe.

26-07-08